وزارت بازرگانی چین در گزارشی مفصل تلاش کرده است نشان دهد صادرات گسترده این کشور به معنای وجود مازاد ظرفیت نیست. از نگاه مقامهای چینی، موفقیت صنایع این کشور نتیجه نوآوری، رقابت شدید میان شرکتها، شکلگیری خوشههای صنعتی و کاهش هزینههای تولید است. آنها همچنین تاکید میکنند که بسیاری از کارخانههای آمریکا و اروپا نیز بخشی از ظرفیت خود را بلااستفاده نگه میدارند، اما این موضوع به عنوان مازاد ظرفیت مطرح نمیشود.
پکن همچنین معتقد است تولید انبوه چین مزایای قابلتوجهی برای اقتصاد جهان داشته است. کاهش چشمگیر هزینه تولید پنلهای خورشیدی، توربینهای بادی و بسیاری از تجهیزات صنعتی، از نگاه مقامهای چینی، نتیجه توسعه فناوری و افزایش بهرهوری در این کشور است؛ روندی که به کاهش قیمت انرژیهای پاک و دسترسی بیشتر کشورها به این فناوریها کمک کرده است.
براساس گزارش اکونومیست این روایت تنها بخشی از واقعیت را بازگو میکند. این نشریه معتقد است مزیت رقابتی چین صرفا حاصل عملکرد شرکتهای خصوصی یا نوآوری صنعتی نیست، بلکه به سیاستهای گسترده دولت برای حمایت از تولید داخلی بازمیگردد. سرمایهگذاری مستقیم دولت، تامین مالی ارزان، واگذاری زمین با قیمت پایین، حمایت از صنایع راهبردی و الزام شرکتهای دولتی به خرید محصولات داخلی، از جمله ابزارهایی هستند که به اعتقاد اکونومیست نقش مهمی در برتری تولیدکنندگان چینی داشتهاند.
سیاست خودکفایی صنعتی که سالهاست از سوی دولت چین دنبال میشود، تنها با هدف کاهش وابستگی به واردات نیست. زمانی که چین ظرفیت تولید کالاهایی را که پیشتر وارد میکرد افزایش میدهد، همزمان به یکی از بزرگترین صادرکنندگان همان کالاها نیز تبدیل میشود. صنعت کشتیسازی نمونهای از این روند است؛ جایی که سیاست داخلیسازی قطعات، در نهایت چین را به بزرگترین کشتیساز جهان تبدیل کرده است.
اکونومیست همچنین به یک عامل ساختاری دیگر اشاره میکند. نرخ بالای پسانداز و مصرف نسبتا پایین خانوارها در چین باعث شده تولید داخلی از تقاضای داخلی پیشی بگیرد. در نتیجه، اقتصاد این کشور برای حفظ رشد صنایع خود ناچار است بخش بزرگی از محصولات را به بازارهای جهانی صادر کند. از نگاه این نشریه، همین شکاف میان تولید و مصرف، ریشه اصلی مازاد ظرفیت در اقتصاد چین است.
این وضعیت نگرانی اقتصادهای غربی را افزایش داده است. آمریکا طی سالهای اخیر با اعمال تعرفههای سنگین بر کالاهای چینی و تشویق شرکتها به انتقال خطوط تولید، تلاش کرده وابستگی خود به چین را کاهش دهد. اتحادیه اروپا نیز با بررسی پروندههای ضدیارانه و اعمال محدودیت بر برخی واردات، بهویژه خودروهای برقی، در مسیر مشابهی حرکت کرده است.
مقابله با برتری صنعتی چین آسان نیست. این کشور اکنون در بسیاری از زنجیرههای تامین جهانی، از مواد معدنی کمیاب گرفته تا تجهیزات صنعتی و فناوریهای نوین، جایگاهی مسلط دارد. همین موضوع باعث شده حتی کشورهایی که به دنبال کاهش وابستگی به چین هستند، برای جایگزین کردن ظرفیت تولید این کشور با چالشهای جدی روبهرو شوند.
آنچه امروز با عنوان اختلاف بر سر «مازاد تولید» مطرح میشود، تنها یک بحث اقتصادی نیست. این مناقشه بازتاب رقابتی گستردهتر بر سر آینده صنعت جهان است؛ رقابتی که در آن چین با اتکا به حمایت گسترده دولت به دنبال تثبیت برتری تولیدی خود است و آمریکا و اروپا میکوشند از ظرفیت صنعتی باقیمانده خود محافظت کنند. از این منظر، بحث مازاد ظرفیت بیش از آنکه درباره حجم تولید باشد، به رقابت بر سر قدرت اقتصادی و نفوذ صنعتی در جهان مربوط میشود.
منبع: دنیای اقتصاد