توضیحات سخنگوی وزارت صمت درباره برگزاری رقابت برای افراد خاص!/ زارعی: سازمان زمین‌شناسی اسامی مشارکت‌کنندگان در طرح تحول اکتشاف معدن را اعلام می‌کند

به گزارش خبرنگار فولادبان، ماجرای «سند تحول مشارکت بخش خصوصی در اکتشاف معدن» که چندی پیش با اعلام عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، کلید خورد، این روزها به یکی از حساس‌ترین موضوعات حوزه معدن و صنایع معدنی کشور تبدیل شده است. وعده «شکستن انحصار در بخش اکتشاف»، آنچنان که وزارتخانه مدعی آن شده، با ابهام‌های جدی درباره نحوه انتخاب مشارکت‌کنندگان، معیارهای صلاحیت‌سنجی و غفلت از ظرفیت قانونی بخش تعاونی همراه است. ابهاماتی که اگرچه از سوی سخنگوی وزارت صمت بی‌پاسخ نماند، اما پاسخ‌های ارائه‌شده خود دامنه جدیدی از سؤالات را گشوده است.

فولادبان پیش از این ضمن اشاره به دعوت از «تعدادی از فعالان بخش خصوصی» بدون برگزاری فراخوان عمومی و در پشت درهای بسته، به شنیده‌هایی اشاره کرده بود که نشان می‌داد عمده دعوت‌شدگان، اشخاص حقوقی بزرگ یا همان شرکت‌های همیشگی فعال در حوزه معدن و صنایع معدنی هستند. همچنین غفلت از بخش تعاونی در این سند، با استناد به اصل ۴۴ قانون اساسی و قانون بخش تعاونی اقتصاد (مصوب ۱۳۷۰)، یکی دیگر از انتقادهای اساسی است که در گزارش‌های قبلی ما به آن پرداخته شد. این گزارش‌ها همچنین نقش اتاق بازرگانی را که دست‌کم برخی اعضای آن، از ماه‌ها قبل در جریان طراحی این طرح بوده‌اند، مورد سؤال قرار دادند.

در چنین فضایی، پایگاه خبری فولادبان برای شفاف‌سازی موضوع، پای صحبت‌های عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صمت، نشست و پاسخ‌های او را درباره این ابهامات جویا شد. آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این مصاحبه است که در آن، زارعی بر رقابتی بودن فرآیند، احراز صلاحیت‌های فنی و مالی متقاضیان و لزوم اجرای پایلوت طرح برای شناسایی اشکالات آن تأکید کرده است. با این حال، پرسش‌هایی درباره چرایی عدم انتشار عمومی فراخوان، چگونگی اجرای آزمایشی طرح، نحوه دعوت از افراد حقیقی و حقیقی با تشخیص وزارت صمت و زمان دقیق اعلام اسامی مشارکت‌کنندگان، همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.

موضوع جالب توجه دیگر، پاسخ زارعی درباره بخش تعاونی است که با صراحت اعلام می‌کند این بخش «هنوز به اندازه‌ای توانمند نیست که صلاحیت اجرای چنین پروژه‌هایی را داشته باشد.» در حالی که قانون اساسی، تعاونی‌ها را یکی از سه رکن اصلی اقتصاد کشور می‌داند. همچنین تأکید سخنگوی وزارت صمت بر این که «اگر قرار بود به افراد خاص واگذار شود، رقابتی برگزار نمی‌کردیم»، در حالی که اصلِ دعوت از تعدادی افراد خاص و نه برگزاری فراخوان عمومی خود محل مناقشه است، موضوعی است که می‌تواند ذهن فعالان معدنی را همچنان مشغول ابهامات این طرح نگه دارد.

در ادامه، مشروح اظهارات سخنگوی وزارت صمت در گفت‌وگو با خبرنگار فولادبان را می‌خوانید.

فراخوان دادیم، ارزیابی براساس تخصص است، نه فقط پول

عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، درباره آخرین وضعیت اجرای «سند تحول مشارکت بخش خصوصی در اکتشاف معدن»، اظهار کرد: طرح مشارکت بخش خصوصی در اکتشاف در حال اجراست و از بخش خصوصی فراخوان به عمل آمده تا متقاضیان ارزیابی شوند. پس از انجام ارزیابی، محدوده‌های معدنی به افرادی که شرایط لازم را داشته باشند، واگذار می‌شود تا بتوانند در فرآیند اکتشاف مشارکت کنند.

وی درباره معیارهای ارزیابی و صلاحیت‌سنجی متقاضیان، گفت: ارزیابی‌ها بر اساس تخصص انجام می‌شود و صرف داشتن منابع مالی برای ورود به حوزه اکتشاف کافی نیست. متقاضیان باید از منابع مالی، تجهیزات مورد نیاز و نیروی انسانی متخصص برخوردار باشند و همه مؤلفه‌های لازم برای انجام فعالیت اکتشافی را داشته باشند.

قبلاً پای دولت در میان بود، حالا بخش خصوصی می‌آید

سخنگوی وزارت صمت در پاسخ به این پرسش که تفاوت این طرح با وضعیت موجود در حوزه اکتشاف چیست، افزود: در حال حاضر فعالیت‌های اکتشافی عمدتاً توسط دولت یا شرکت‌های وابسته به دولت انجام می‌شود، اما این طرح با هدف افزایش مشارکت بخش خصوصی طراحی شده است تا این بخش بتواند عملیات اکتشاف را انجام دهد و در صورت تمایل، پس از آن در بهره‌برداری نیز مشارکت داشته باشد.

وی درباره سهم بخش خصوصی و دولتی در اکتشاف و بهره‌برداری معادن ایران نیز اظهار کرد: عمده معادن کشور در اختیار دولت یا شرکت‌های نیمه‌دولتی قرار دارد. البته معادن به دلیل این که جزو انفال هستند و ثروت عمومی محسوب می‌شوند، در اختیار دولت قرار دارند و واگذاری مدیریت آن‌ها نیز از طریق رقابت میان بخش خصوصی انجام می‌شود. در حوزه بهره‌برداری نیز همین رویه برقرار است و واگذاری‌ها از طریق مزایده‌هایی که توسط سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استان‌ها برگزار می‌شود، صورت می‌گیرد.

شفافیت با مزایده و بررسی صلاحیت تضمین می‌شود

زارعی درباره نحوه تضمین شفافیت در فرآیند اجرای سند تحول مشارکت بخش خصوصی در اکتشاف معدن، گفت: شفافیت این طرح به این صورت است که پس از برگزاری مزایده، صلاحیت‌های فنی و سایر شرایط متقاضیان بررسی می‌شود و تنها افرادی که احراز صلاحیت شوند، در رقابت باقی می‌مانند. این فرآیند در معاونت معدنی انجام می‌شود و پهنه‌های معدنی نیز در اختیار سازمان‌های صمت استان‌ها قرار دارد تا هر استان واگذاری پهنه‌های خود را از طریق مزایده انجام دهد.

مشارکت تعاونی‌های معدنی مانعی ندارد، اما هنوز توانمند نیستند

سخنگوی وزارت صمت در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از ظرفیت بخش تعاون در حوزه معدن، اظهار کرد: تعاونی‌ها نیز بخشی از اقتصاد هستند و می‌توانند در رقابت شرکت کنند. هیچ ممنوعیتی برای حضور تعاونی‌ها وجود ندارد، اما باید در قالب شخصیت حقوقی تعاونی فعالیت کنند و این شخصیت‌های حقوقی باید شکل بگیرند.

وی در پاسخ به این سؤال که تعاونی‌های معدنی در سطح کشور چقدر فعال هستند، خاطرنشان کرد: تعاونی‌های معدنی وجود دارند، اما تعداد آن‌ها و همچنین قابلیت‌هایشان محدود است و هنوز به اندازه‌ای توانمند نیستند که صلاحیت لازم برای اجرای چنین پروژه‌هایی را داشته باشند.

شائبه وقتی ایجاد می‌شود که تصمیم‌گیری در فضای بسته باشد

زارعی درباره احتمال ایجاد شائبه در واگذاری اکتشاف معادن به بخش خصوصی نیز گفت: هرچه فرآیندها شفاف‌تر باشد، این شائبه‌ها کمتر خواهد شد. شائبه زمانی ایجاد می‌شود که تصمیم‌گیری در فضای بسته انجام شود، اما زمانی که رقابت برقرار باشد و همه افراد دارای استانداردهای لازم امکان حضور در آن را داشته باشند، زمینه ایجاد چنین شائبه‌هایی از بین می‌رود.

وی ادامه داد: ممکن است در گذشته به دلیل نبود سازوکار یا مقررات قانونی، چنین مسائلی وجود داشته باشد، اما اکنون با قوانین و مقررات موجود و اختیارات وزارت صمت، واگذاری معادن از طریق رقابت انجام می‌شود و طرح مشارکت در اکتشاف نیز یک تحول بزرگ در حوزه معدن به شمار می‌رود.

اجرای پایلوت طرح مثل وزارت نفت

زارعی درباره علت اجرای آزمایشی این طرح و دعوت از تعدادی از فعالان معدنی برای این کار، عنوان کرد: همان‌طور که هنگام راه‌اندازی یک کارخانه ابتدا تولید آزمایشی انجام می‌شود، این طرح نیز برای شناسایی اشکالات احتمالی به صورت پایلوت اجرا شده است. چنین کاری را وزارت نفت هم برای طرح‌های اکتشاف در میادین نفتی انجام می‌دهند.

سخنگوی وزارت صمت خاطرنشان کرد: در این طرح، متقاضیان پس از احراز استانداردهای لازم وارد فرآیند می‌شوند و اجرای آزمایشی به شناسایی نقاط ضعف و رفع آن‌ها پیش از اجرای سراسری کمک می‌کند.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا دریافت‌کنندگان مجوز اکتشاف در مرحله پایلوت، در آینده از حق بهره‌برداری نیز برخوردار خواهند شد، گفت: اگر تمایل داشته باشند، می‌توانند وارد حوزه بهره‌برداری هم بشوند. در این بخش نیز فعالیت‌ها مطابق ضوابط و مقررات انجام می‌شود.

اگر قرار بود افراد خاص انتخاب شوند، رقابت برگزار نمی‌کردیم

زارعی درباره شائبه دعوت از افراد خاص برای حضور در این طرح نیز گفت: چنین موضوعی وجود ندارد. همانند هر مزایده‌ای، تنها افرادی که احراز صلاحیت شده‌اند، در فرآیند رقابت حضور پیدا می‌کنند.

وی در پاسخ به پرسش فولادبان درباره فرآیند اطلاع‌رسانی و دعوت از مشارکت‌کنندگان بخش خصوصی و آیا این که مزایده‌ای در این زمینه در روزنامه رسمی آگهی شده است یا خیر، توضیح داد: سامانه‌ای برای این موضوع وجود دارد. البته ممکن است هیچ فرآیندی صددرصد بدون نقص نباشد، اما باید اجرا شود تا اشکالات آن مشخص شود. همان‌گونه که در سایر حوزه‌ها مانند نفت و گاز نیز سرمایه‌گذاران واجد شرایط وارد رقابت می‌شوند، در این حوزه نیز تنها افراد دارای توانمندی‌های لازم امکان حضور خواهند داشت و نمی‌توان انفال را بدون رعایت این ملاحظات واگذار کرد.

سخنگوی وزارت صمت در پاسخ به این پرسش که برای این که این روش، موجب واگذاری انفال به ذی‌نفعان خاص نشود، چه تدبیری اندیشیده شده است، گفت: اگر قرار بود افراد خاصی انتخاب شوند، اساساً رقابتی برگزار نمی‌کردیم.

اسامی مشارکت‌کنندگان در طرح حتماً اعلام می‌شود

زارعی درباره نحوه برگزاری رقابت در مرحله آزمایشی این سند، اظهار کرد: همان‌طور که پیش‌تر توضیح دادم، فراخوان انجام شده، اسناد و مدارک متقاضیان دریافت شده و در حال بررسی است. از آنجا که این طرح جدید است، طبیعی است که ابتدا به‌صورت آزمایشی اجرا شود تا اشکالات احتمالی آن شناسایی و برای اجرای سراسری برطرف شود.

وی در پایان درباره نحوه انتشار اسامی مشارکت‌کنندگان مرحله پایلوت نیز گفت: سازمان زمین‌شناسی محور اجرای این طرح است و اسامی مشارکت‌کنندگان حتماً به‌زودی توسط این سازمان اعلام خواهد شد.