- فولادبان
- اخبار
- لیست قیمت
- تحلیل
- عینک فولادی
- مجله فولادبان
- گفتگو
- نشریات
- تبلیغات
اسناد رسمی منتشرشده توسط بانک مرکزی از گزارش پایان اسفند ۱۴۰۴ بانک پاسارگاد نشان میدهد که ۱۰۱ قرارداد تسهیلاتی این بانک مجموعاً به ارزش خالص ۵۴۱ هزار و ۲۰۱ میلیارد تومان عمدتاً در اختیار چند هلدینگ و شرکت بزرگ قرار گرفته است. در صدر این فهرست، گروه میدکو با دریافت نزدیک به نیمی از کل تسهیلات قرار دارد و در کنار آن، شرکتهای وابسته به هلدینگ گسترش انرژی پاسارگاد و شرکت توسعه نفت و گاز صبای کنگان نیز سهم قابل توجهی از این منابع را دریافت کردهاند. با وجود این که این هلدینگها و شرکتها سهم مهمی از فعالیتهای صنعتی و معدنی و بخش انرژی کشور دارند، اما بازهم جای طرح این پرسش وجود دارد که چرا میدکو و مجموعههای وابسته به آن و البته شرکتهای زیرمجموعه خود بانک پاسارگاد، سهم کلانی از دریافت تسهیلات این بانک طی ۱۰ سال اخیر داشتهاند و آیا چنین فرصتی برای بنگاههای تولیدی کوچک و متوسط نیز فراهم بوده است؟
به گزارش خبرنگار فولادبان، انتشار اطلاعات تسهیلات و تعهدات کلان جاری بانکها از سوی بانک مرکزی، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین نظارت رسانهها بر وقایعی تبدیل شده است که در جریان نظام بانکی کشور رخ میدهد. در میان تازهترین دادههای منتشرشده، گزارش پایان اسفند ۱۴۰۴ بانک پاسارگاد که در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ روی سامانه بانک مرکزی قرار گرفته است، از تمرکز قابل توجه پرداخت تسهیلات به چند گروه اقتصادی بزرگ حکایت دارد؛ تمرکزی که با توجه به حجم منابع، نمیتواند از نگاه فعالان اقتصادی و نهادهای نظارتی دور بماند.
تمام ارقام این گزارش براساس اطلاعات رسمی منتشرشده در سامانه بانک مرکزی درباره «تسهیلات و تعهدات کلان جاری بانک پاسارگاد» است. دادهها مربوط به گزارش پایان اسفند ۱۴۰۴ این بانک است که در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ منتشر شده و بیانگر خالص تسهیلات پرداختی طی ۱۰ سال گذشته است که البته اگر این ارقام را براساس ارزش کنونی ریال مطابق نرخ تورم رسمی کشور حساب کنیم، حتماً به رقم بسیار بیشتری از مجموع ۵۴۱ هزار و ۲۰۱ میلیارد تومان وام پرداختشده به هلدینگها و شرکتهایی خواهیم رسید که نامشان در این گزارش ذکر شده است.
بررسی این اسناد نشان میدهد در بازه زمانی قراردادهای منعقدشده از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴، دستکم ۱۰۱ قرارداد تسهیلاتی با خالص پرداختی ۵۴۱ هزار و ۲۰۱ میلیارد تومان در اختیار مجموعهای محدود از شرکتها و ذینفعان قرار گرفته است؛ رقمی که تنها بخشی از تسهیلات و تعهدات کلان جاری بانک پاسارگاد را شامل میشود و تصویر کاملی از کل اعتبارات اعطایی این بانک طی یک دهه اخیر نیست.
نکته قابل توجه در این گزارش، آن است که در میان تمام ذینفعان، شرکت مادر تخصصی توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو) با اختلاف در جایگاه نخست قرار دارد؛ به نحوی که هشت شرکت وابسته به این هلدینگ، شامل فولاد بوتیای ایرانیان، فولاد زرند ایرانیان، فولاد سیرجان ایرانیان، بابک مس ایرانیان، کارآوران صنعت خاورمیانه، پویا اندیشان سرزمین ماد، گسترش و نوسازی معادن خاورمیانه و فروسیلیس غرب پارس، در مجموع ۲۶۲ هزار و ۲۰۹ میلیارد تومان وام گرفتهاند؛ یعنی ۴۸.۴ درصد کل تسهیلات ثبتشده.
جالب این که بخش عمده تسهیلات پرداختی به شرکتهای زیرمجموعه میدکو نیز به سه شرکت فولادی اختصاص یافته است؛ بهطوری که فولاد بوتیای ایرانیان با ۱۱۹ هزار و ۲۲۷ میلیارد تومان، فولاد زرند ایرانیان با ۹۰ هزار و ۵۷۲ میلیارد تومان و فولاد سیرجان ایرانیان با ۷ هزار و ۸۲۰ میلیارد تومان، در مجموع ۲۱۷ هزار و ۶۱۹ میلیارد تومان خالص تسهیلات دریافت کردهاند؛ یعنی بیش از ۸۳ درصد کل تسهیلات زیرمجموعههای میدکو و حدود ۴۰ درصد کل وامهای ثبتشده در این گزارش.
این سه شرکت از بزرگترین بازیگران زنجیره فولاد کشور هستند و در حوزههای تولید کنسانتره، گندله، آهن اسفنجی و شمش فولادی فعالیت میکنند. همین موضوع، پرسش مهمی را ایجاد میکند؛ این حجم از تسهیلات چه میزان افزایش ظرفیت تولید، رشد صادرات، اشتغال یا ارزش افزوده برای این شرکتها و برای اقتصاد کشور ایجاد کرده و تا امروز، چه میزان از آنها بازپرداخت شده است؟
بررسی تعداد قراردادهای مربوط به ۱۰۱ رکورد ثبتشده در این گزارش نیز قابل توجه است. شرکتهای وابسته به میدکو در مجموع ۵۱ قرارداد تسهیلاتی در این فهرست دارند؛ یعنی بیش از نیمی از کل تعداد قراردادهای ثبتشده. پس از آن، شرکتهای وابسته به گسترش انرژی پاسارگاد با ۴۴ قرارداد قرار دارند، در حالی که توسعه نفت و گاز صبای کنگان تنها با یک قرارداد بیش از ۱۳۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده است؛ آن هم در سال ۱۳۹۵ که این رقم حتماً براساس ارزش کنونی ریال چند برابر میشود.
تمرکز بانک پاسارگاد بر ارائه تسهیلات به شرکتهای زیرمجموعه هلدینگ میدکو و همچنین شرکتهای زیرمجموعه خود این بانک، این پرسش را مطرح میکند که سیاست اعتباری پاسارگادیها بر چه مبنایی میان دهها متقاضی مختلف توزیع میشود و سهم بنگاههای کوچک و متوسط از منابع بانکی چه میزان بوده که وامهای کلان اینچنینی به شرکتهای بزرگ فعال در حوزههای صنعت، معدن و انرژی کشور پرداخت شده است؟
در این فهرست پس از میدکو، شرکت توسعه نفت و گاز صبای کنگان با ۱۳۶ هزار و ۲۳۶ میلیارد تومان معادل ۲۵.۲ درصد کل خالص تسهیلات دریافتی قرار دارد. در جایگاه بعدی نیز گسترش انرژی پاسارگاد با ۱۲۱ هزار و ۶۹۶ میلیارد تومان یا ۲۲.۵ درصد کل خالص وامهای دریافتی دیده میشود؛ رقمی که حاصل تجمیع تسهیلات شرکتهایی مانند مدیریت طرحهای صنعتی نفتانیر، گسترش صنایع شیمیایی سینا، پارس بهین پالایش نفت قشم، قشم مولد، سروش انرژی پایدار، تجارت پاسارگاد، توسعه صنایع تابان انرژی، تجهیزات و توسعه صنایع هنگام قشم و چند شرکت دیگر است که همگی زیرمجموعه خود بانک پاسارگاد هستند.
همچنین شرکتهای میلادگستر نوآوران، تأمین مسکن گروه مالی پاسارگاد و مدیریت راهبردی خاتم پاسارگاد که همگی یا زیرمجموعه مستقیم این بانک هستند یا پاسارگاد در آنها سهامدار اصلی محسوب میشود نیز در میان ذینفعان اصلی این فهرست قرار دارند. در مجموع ۱۳۷ هزار و ۷۵۶ میلیارد تومان از مبلغ خالص تسهیلات ثبتشده در این گزارش به شرکتهای ذیل بانک پاسارگاد تعلق گرفته است.
بخش قابل توجهی از شرکتهای ذکرشده در این گزارش، براساس ساختار مالکیتی و ارتباطات شرکتی، در مجموعههای وابسته به بانک پاسارگاد یا هلدینگهای همسو فعالیت میکنند. همین موضوع، بار دیگر بحث قدیمی بنگاهداری بانکها و تمرکز منابع در شرکتهای بزرگ را زنده میکند. بانکها همواره استدلال میکنند که تأمین مالی پروژههای بزرگ صنعتی به رشد تولید ملی کمک میکند؛ اما در مقابل، منتقدان میگویند تمرکز منابع در چند گروه اقتصادی، دسترسی هزاران بنگاه کوچک و متوسط به تسهیلات را محدود میکند و رقابت را تحت تأثیر قرار میدهد.
از سوی دیگر، موضوع بنگاهداری بانکها سالهاست از سوی عالیترین مقامات نظام جمهوری اسلامی مورد انتقاد قرار گرفته است. طی سالهای گذشته، بارها بر ضرورت خروج بانکها از فعالیتهای بنگاهداری، واگذاری شرکتهای تحت تملک و تمرکز بر مأموریت اصلی نظام بانکی یعنی تجهیز منابع و تأمین مالی عادلانه بخشهای مختلف اقتصاد تأکید شده است. با این حال، بررسی دادههای رسمی منتشرشده از سوی بانک مرکزی نشان میدهد که همچنان بخش قابل توجهی از منابع برخی بانکها در اختیار شرکتها و هلدینگهای بزرگ و بعضاً وابسته به بانکها قرار میگیرد. البته در این گزارش فقط نام برخی شرکتهای زیرمجموعه بانک پاسارگاد ذکر شده است که خود، تنها یکی از بانکهای کشور است.
اطلاعات منتشرشده توسط بانک مرکزی، اگرچه مبلغ خالص تسهیلات پرداختی، نرخ سود، تاریخ قرارداد و برخی اطلاعات دیگر را در قالب گزارشهای فصلی منتشر میکند، اما پاسخ روشنی به چند پرسش اساسی نمیدهد. از این ۵۴۱ هزار میلیارد تومان خالص تسهیلات، تا کنون چه میزان بازپرداخت شده است؟ چه میزان از قراردادها در سررسید تسویه شدهاند؟ هر یک از این منابع دقیقاً صرف اجرای کدام پروژهها شدهاند؟ چه میزان افزایش تولید، صادرات یا اشتغالزایی حاصل پرداخت این وامها بوده است؟ و نسبت بازده اقتصادی این منابع با حجم اعتبارات دریافتی چگونه ارزیابی میشود؟ اینها پرسشهایی است که پاسخ آنها میتواند تصویر دقیقتری از کارآمدی تخصیص منابع بانکی ارائه کند.
نکته پایانی این است که ارقام این گزارش، تمام تسهیلات دریافتی این شرکتها نیست یا تمام وامهای پرداختی بانک پاسارگاد به شرکتها و هلدینگهای بزرگ نیست؛ بلکه دادههای مورد بررسی تنها بخشی از «تسهیلات و تعهدات کلان جاری» بانک پاسارگاد را نشان میدهد که خود این بانک در پایان اسفند ۱۴۰۴ افشا کرده است.
به عبارت دیگر، این ارقام شامل تسهیلات احتمالی دریافتی هلدینگها و شرکتهای موجود در این فهرست از سایر بانکها، منابع حاصل از انتشار اوراق، درآمدهای ناشی از فروش داخلی، صادرات محصولات معدنی و فولادی یا سایر روشهای تأمین مالی این مجموعهها نمیشود. از این رو، این ۵۴۱ هزار میلیارد تومان را باید تنها بخشی از گردش مالی اعتباری مجموعههای ثبتشده در این فهرست دانست؛ نه کل منابعی که طی یک دهه گذشته در اختیار آنها قرار گرفته است.
افکار عمومی حق دارند بدانند که این منابع دقیقاً چگونه هزینه شده، چه میزان از آنها در چرخه تولید مصرف شده، چه سهمی در توسعه صنعتی کشور داشته و چه مقدار از مانده تسهیلات هنوز بازپرداخت نشده است؟ پاسخ به این پرسشها نهتنها به ارزیابی عملکرد دریافتکنندگان تسهیلات کمک میکند، بلکه میتواند معیار مهمی برای سنجش کارآمدی سیاستهای اعتباری بانکها و نحوه تخصیص منابع سپردهگذاران باشد. تا زمانی که این حلقه اطلاعاتی تکمیل نشود، ۵۴۱ هزار میلیارد تومان خالص تسهیلات ثبتشده در اسناد رسمی بانک پاسارگاد، بیش از آن که یک عدد باشد، مجموعهای از پرسشهای بیپاسخ درباره شفافیت، اثربخشی و نحوه تخصیص منابع بانکی را پیش روی مخاطبان قرار میدهد.
جست و جو بیشتر ...