جهش مصرف فولاد در الجزایر با تغییر الگوی تقاضا و تکمیل زنجیرۀ ارزش/ پتانسیل بالای تقویت روابط فولادی تهران و الجزیره

به گزارش خبرنگار فولادبان، بازار فولاد الجزایر در سال‌های اخیر شاهد یک نقطۀ عطف ساختاری با محوریت تغییر الگوی مصرف و تقاضای محصولات فولادی بوده است؛ روندی که با عبور از وابستگی تاریخی به واردات محصولات با ارزش افزودهٔ بالا و حرکت به سمت تکمیل زنجیرۀ ارزش، چشم‌انداز تازه‌ای را برای بازار مصرف داخلی و صنایع پایین‌دستی رقم زده است. این تحول راهبردی و توسعۀ ظرفیت‌های فولادی، الجزایر را به یکی از قطب‌های رو به رشد صنعت فولاد در منطقه شمال آفریقا تبدیل کرده است که به‌طور مستقیم پویایی تقاضای بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

الجزایر از نظر منابع معدنی یکی از کشورهای دارای ظرفیت قابل توجه در شمال آفریقا به‌شمار می‌رود. ذخایر گستردۀ سنگ‌آهن، به‌ویژه ذخایر بزرگ معدن غار جبیلات در جنوب غربی کشور، در کنار منابع انرژی ارزان، از مهمترین مزیت‌های این کشور برای توسعۀ صنعت فولاد و تأمین پایدار مواد اولیۀ مصرفی محسوب می‌شود. دولت الجزایر طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با تکیه بر این ظرفیت‌ها، وابستگی اقتصاد خود به صادرات انرژی را کاهش دهد و سهم صنایع معدنی و فلزی را در سبد صادرات غیرنفتی افزایش دهد.

صنعت فولاد الجزایر در گذشته بیشتر بر تأمین نیازهای پایه‌ای، به‌ویژه بخش ساختمان و پروژه‌های عمرانی، متمرکز بود. مصرف فولاد این کشور عمدتاً تحت تأثیر ساخت‌وساز، توسعۀ زیرساخت‌ها، پروژه‌های نفت و گاز و فعالیت‌های صنعتی قرار دارد. با این حال، رشد روزافزون صنایع پایین‌دستی مانند خودروسازی، تولید لوازم خانگی و صنایع مهندسی، نیاز بازار الجزایر به محصولات تخت فولادی مانند ورق گرم، ورق سرد و محصولات پوشش‌دار را به‌شدت افزایش داده و الگوی مصرف را دچار دگرگونی کرده است.

با وجود افزایش ظرفیت تولید داخلی، الجزایر همچنان در برخی محصولات فولادی، به‌خصوص ورق‌های تخت با ارزش افزودۀ بالاتر، به واردات وابسته بوده است. ارزش واردات آهن و فولاد این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۷۸ میلیارد دلار برآورد شده که نشان‌دهندۀ تداوم تقاضای بسیار بالا برای محصولات فولادی در بازار داخلی است. بخش قابل توجهی از این واردات به محصولاتی اختصاص داشته که صنایع پایین‌دستی برای ساخت کالاهای نهایی و پاسخ به نیاز مصرف‌کنندگان به آن‌ها وابسته‌اند.

در سال‌های اخیر، راهبرد فولادی الجزایر تغییر کرده و تمرکز از صرفاً افزایش حجم تولید به سمت تکمیل زنجیرۀ ارزش و مدیریت تقاضا حرکت کرده است. توسعۀ مجتمع‌های فولادی جدید و افزایش ظرفیت تولید محصولات تخت باعث شده است این کشور علاوه بر کاهش واردات، به دنبال حضور پررنگ‌تر در بازارهای صادراتی باشد. الجزایر اکنون تلاش می‌کند با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود در حاشیۀ مدیترانه، به تأمین‌کنندۀ مطمئن فولاد برای بازارهای اروپا، آفریقا و منطقه تبدیل شود.

در این میان، آغاز فعالیت خط نورد سرد شرکت توصیالی الجزایر را باید بخشی از همین روند کلان و تأثیرگذار بر بازار دانست. اهمیت این پروژه نه صرفاً در افزایش ظرفیت تولید یک شرکت، بلکه در ارتقای توان صنعت فولاد الجزایر برای تولید محصولاتی است که پیش‌تر بخش مهمی از نیاز بازار آن‌ها از طریق واردات تأمین می‌شد. ورق سرد و محصولات پوشش‌دار، به دلیل کاربرد گسترده در خودروسازی، لوازم خانگی، تجهیزات صنعتی و تولید لوله و پروفیل، نقش محرک کلیدی در افزایش تقاضای فولاد باکیفیت در صنایع پایین‌دستی دارند.

توسعۀ تولید محصولات تخت می‌تواند الگوی مصرف فولاد در الجزایر را به شکل ریشه‌ای تغییر دهد. این کشور که در دهه‌های گذشته بخش عمدۀ مصرف فولاد آن به محصولات ساختمانی مانند میلگرد اختصاص داشت، اکنون به دنبال افزایش سهم محصولات صنعتی‌تر و با ارزش افزودۀ بالاتر در سبد مصرف خود است. چنین تغییری می‌تواند تقاضای داخلی برای فولاد باکیفیت‌تر را به‌شدت تحریک کرده و زمینۀ رشد و شکوفایی صنایع تولیدی داخلی را فراهم کند.

از سوی دیگر، افزایش ظرفیت تولید محصولات فولادی پیشرفته می‌تواند جایگاه الجزایر را در تجارت منطقه‌ای و میزان کشش بازاری تقویت کند. این کشور در سال‌های اخیر از یک واردکنندۀ سنتی فولاد به صادرکنندۀ رو به رشد در بازار منطقه تبدیل شده است و توسعۀ محصولات تخت می‌تواند مزیت رقابتی آن را در برابر سایر تولیدکنندگان شمال آفریقا و حوزۀ مدیترانه افزایش دهد.

با این حال، موفقیت این مسیر به عواملی مانند دسترسی پایدار به مواد اولیه، کنترل هزینه‌های تولید، توسعۀ متوازن صنایع مصرف‌کنندۀ فولاد و توان رقابت در بازارهای صادراتی وابسته خواهد بود. در مجموع، تحولات اخیر صنعت فولاد الجزایر نشان می‌دهد این کشور در حال عبور از مدل سنتی تولید فولاد پایه‌ای به سمت ایجاد یک زنجیرۀ کامل‌تر و متنوع‌تر است؛ مسیری که می‌تواند مصرف داخلی فولاد را بهینه‌سازی کرده و نقش این کشور را در بازار فولاد منطقه پررنگ‌تر سازد.

در این پازل صنعتی، روابط ایران و الجزایر در حوزۀ فولاد و معدن تا کنون بیشتر در سطح ظرفیت همکاری فنی و انتقال دانش بوده و به یک تجارت گستردۀ فولادی یا سرمایه‌گذاری معدنی مشترک منجر نشده است. با این حال، تا پیش از تشدید درگیری‌های نظامی اخیر و آسیب دیدن زیرساخت‌های فولاد خوزستان در جریان جنگ، بازارهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) از مقاصد صادراتی شمش فولادی ایران، به‌ویژه فولاد خوزستان، به‌شمار می‌رفتند. محدودیت‌های ناشی از جنگ و اختلال در تولید و صادرات، این حضور را کم‌رنگ کرده و فرصت بیشتری را برای رقبای منطقه‌ای از جمله الجزایر فراهم آورده است تا سهم خود را در بازارهای صادراتی این منطقه افزایش دهند.

در عین حال، مهمترین نقطۀ اتصال دو کشور همچنان فناوری‌های مرتبط با زنجیرۀ فولاد، به‌ویژه احیای مستقیم آهن (DRI) است؛ حوزه‌ای که ایران به دلیل توسعۀ فناوری‌های گازمحور در آن تجارب ارزشمندی دارد و الجزایر نیز با توجه به دسترسی به منابع گاز طبیعی و برنامۀ توسعۀ صنعت فولاد، ظرفیت بهره‌گیری از این دانش را داراست. با این حال، برخلاف کشورهایی مانند چین، ترکیه و برخی کشورهای اروپایی، ایران در حال حاضر جزو تأمین‌کنندگان اصلی فولاد الجزایر محسوب نمی‌شود و صادرات محصولات فولادی ایران به این بازار محدود بوده است.

در بخش معدن نیز با وجود شباهت‌های راهبردی دو کشور در تلاش برای توسعۀ زنجیرۀ ارزش معدنی و کاهش وابستگی به صادرات مواد خام، شواهدی از حضور مستقیم شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های بزرگ معدنی الجزایر، مانند توسعۀ معدن سنگ‌آهن غار جبیلات، وجود ندارد. بنابراین، رابطۀ معدنی و فولادی ایران و الجزایر را باید بیشتر یک ظرفیت بالقوۀ همکاری صنعتی و فناورانه در آیندۀ بازار دانست تا یک رابطۀ تجاری تثبیت‌شده؛ ظرفیتی که می‌تواند در زمینه‌هایی مانند فناوری فولادسازی، احیای مستقیم، تجهیزات صنعتی و آموزش نیروی انسانی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.